Artykuł może zawierać linki afiliacyjne. Jeśli dokonasz rezerwacji przez nasz link, otrzymamy prowizję bez dodatkowych kosztów dla Ciebie. Dzięki temu możemy tworzyć kolejne poradniki.
Sylwester w Hiszpanii wyróżnia się wyjątkową tradycją – zjedzeniem 12 winogron o północy, w rytm uderzeń zegara. Każde winogrono symbolizuje jeden miesiąc nadchodzącego roku i ma przynieść szczęście oraz pomyślność. Zwyczaj ten, znany jako „Las doce uvas de la suerte”, jest głęboko zakorzeniony w hiszpańskiej kulturze i praktykowany w całym kraju, od Madrytu po małe miasteczka.
Zjedzenie winogron w odpowiednim tempie bywa wyzwaniem, ale dla Hiszpanów to nieodłączny element powitania Nowego Roku. Tradycja ta, zapoczątkowana w 1909 roku, stała się symbolem jedności i radości. Warto spróbować jej osobiście, aby poczuć atmosferę hiszpańskiego Sylwestra. Jeśli planujesz spędzić ten czas w Hiszpanii, przygotuj winogrona i doświadcz tej niezwykłej chwili!
Czym jest tradycja 12 winogron?
Tradycja „Las doce uvas de la suerte” polega na zjedzeniu 12 winogron w rytm ostatnich 12 uderzeń zegara w sylwestrową noc. Każde uderzenie, odliczające sekundy do północy, symbolizuje jeden miesiąc nadchodzącego roku. Zgodnie z wierzeniami, każde winogrono ma przynieść szczęście na kolejny miesiąc. Jednak tempo uderzeń zegara wymaga nie lada zręczności – zadanie może być trudniejsze, niż się wydaje.
Według tradycji, niezdążenie z zjedzeniem wszystkich winogron przed ostatnim uderzeniem zegara może zwiastować mniej pomyślny rok. Dlatego Hiszpanie podchodzą do tego zwyczaju z dużą powagą. Aby ułatwić sobie zadanie, najczęściej wybierają słodkie, bezpestkowe winogrona – kiedyś używano również winogron z pestkami, co czyniło rytuał jeszcze bardziej wymagającym.
Dla wielu Hiszpanów ten zwyczaj to coś więcej niż tylko rytuał. To moment wspólnego świętowania i tworzenia wyjątkowej atmosfery Nowego Roku. Liczenie uderzeń zegara w gronie rodziny czy przyjaciół wzmacnia poczucie wspólnoty, a sam rytuał stał się nieodłącznym elementem hiszpańskiej tradycji sylwestrowej.
Tradycja zjedzenia 12 winogron jest tak popularna, że w restauracjach i hotelach organizujących sylwestrowe przyjęcia zawsze serwuje się winogrona. Na głównych placach miast rozdaje się je także zgromadzonym tłumom, by wszyscy mogli wziąć udział w tym wyjątkowym zwyczaju. Co ciekawe, niektórzy Hiszpanie ćwiczą z wyprzedzeniem, aby upewnić się, że zdążą zjeść wszystkie winogrona w wyznaczonym czasie – to dowód na to, jak ważny jest dla nich ten noworoczny rytuał.
Historia tradycji 12 winogron
Aby zrozumieć, jak rytuał jedzenia 12 winogron stał się nieodłącznym elementem hiszpańskiego Sylwestra, warto cofnąć się do jego początków. Tradycja ta narodziła się w Madrycie około 1882 roku i początkowo była popularna wśród zamożnych mieszkańców miasta. Podczas noworocznych przyjęć bogaci madrytczycy zaczęli spożywać winogrona, co na początku wywoływało mieszane reakcje.
Przełomowym momentem okazał się jednak rok 1909, kiedy zwyczaj rozprzestrzenił się na całą Hiszpanię. W tym roku rolnicy z Alicante i Murcji zebrali wyjątkowo obfite plony winogron, co postawiło ich przed wyzwaniem, jak zagospodarować nadmiar owoców. W odpowiedzi na ten problem rolnicy i kupcy z tych regionów zaczęli przygotowywać zestawy po 12 winogron, reklamując je jako „winogrona szczęścia” (uvas de la suerte). Na Puerta del Sol w Madrycie rozdawali winogrona, angażując w ten sposób całe społeczeństwo w nową tradycję.
„W gazetach z końca XIX wieku czytamy, że ludzie z wyższych sfer jedli winogrona na lunch w Nowy Rok. Jednak większość Hiszpanów powiedziałaby, że miało to miejsce w 1909 roku, kiedy kupcy z Alicante i Murcji rozdawali winogrona na Puerta del Sol w Madrycie, aby zachęcić i stworzyć tę tradycję.” – Michael A. Di Giovine, profesor antropologii, West Chester University
Co ciekawe, zwyczaj jedzenia winogron był już popularny na Teneryfie w 1903 roku, co sugeruje, że mógł rozwijać się równolegle w różnych częściach kraju. Jednak to właśnie wydarzenia z 1909 roku, w tym masowa dystrybucja winogron przez rolników z południowo-wschodnich regionów, sprawiły, że tradycja ta zakorzeniła się jako ogólnonarodowy zwyczaj.
Pierwotnie będący domeną elit, zwyczaj ten z czasem został spopularyzowany dzięki inicjatywie rolników i kupców, którzy znaleźli w nim sposób na wykorzystanie nadwyżek plonów. W efekcie przekształcił się w tradycję obchodzoną przez wszystkich – zarówno przez elity, jak i zwykłych obywateli. W ten sposób rytuał 12 winogron stał się symbolicznym mostem łączącym różne warstwy społeczne w Hiszpanii.
Jak przygotować się do tradycji
Udział w hiszpańskiej tradycji jedzenia 12 winogron wymaga pewnego przygotowania – od wyboru owoców po zsynchronizowane spożycie o północy. Pierwszym krokiem jest oczywiście zakup i przygotowanie winogron.
Kupno winogron w Hiszpanii w grudniu to prosta sprawa. Supermarkety, lokalne sklepy oraz targi oferują winogrona doskonałe do tej ceremonii. Najczęściej wybierane są świeże, zielone winogrona (uvas verdes), które cieszą się popularnością wśród Hiszpanów. Co więcej, niektórzy rolnicy wyhodowali specjalne odmiany – małe, słodkie i bezpestkowe – aby ułatwić szybkie jedzenie i zminimalizować ryzyko zadławienia.
Przygotowanie winogron to kluczowy etap. Usuń skórkę i pestki, aby nic nie przeszkadzało w rytuale. Skórka może być trudna do przeżucia w krótkim czasie, a pestki mogą spowolnić tempo jedzenia. Każdy uczestnik powinien mieć przygotowany talerz z 12 gotowymi do spożycia winogronami.
Kiedy wybije północ, zsynchronizuj jedzenie z 12 uderzeniami zegara – zjadaj jedno winogrono przy każdym dźwięku dzwonu. Aby ułatwić ten proces, wiele hiszpańskich stacji telewizyjnych wyświetla na ekranie liczby od 1 do 12, co pomaga widzom idealnie zsynchronizować się z rytmem. Jeśli uczestniczysz w obchodach na świeżym powietrzu, polegaj na dźwiękach dzwonów w swoim otoczeniu.
Nie zapomnij także o bezpieczeństwie. Jedzenie winogron w szybkim tempie może być ryzykowne, dlatego warto zachować rozwagę. Jeśli nie uda się zjeść wszystkich 12 winogron w wyznaczonym czasie, nic się nie stanie. Lepiej zjeść mniej, ale spokojnie, niż ryzykować zdrowie. Szczególną ostrożność powinny zachować osoby starsze oraz dzieci – rodzice mogą rozważyć pokrojenie owoców na mniejsze kawałki.
Najważniejsze, by tradycja była źródłem radości i dobrej zabawy, a nie stresu. Przygotuj wszystko wcześniej, zadbaj o komfort i bezpieczeństwo, a ten wyjątkowy rytuał powitania Nowego Roku stanie się niezapomnianym przeżyciem.
Gdzie świętować w Hiszpanii
Hiszpania to kraj pełen miejsc, gdzie można powitać Nowy Rok zgodnie z tradycją 12 winogron. Jednak jedno miejsce wyróżnia się szczególnie – Puerta del Sol w Madrycie. To właśnie tutaj znajduje się serce hiszpańskich obchodów sylwestrowych. Zegar na wieży Casa de Correos odlicza ostatnie sekundy roku, a jego dźwięk wyznacza rytm dla całego kraju. Puerta del Sol to symboliczne miejsce, gdzie tradycja spotyka się z wyjątkową atmosferą.
Każdego roku tysiące ludzi zbiera się na placu, by wspólnie celebrować tę wyjątkową noc. Ulice wypełniają się konfetti, serpentynami i muzyką. W tłumie można dostrzec uczestników w kolorowych strojach, którzy z niecierpliwością czekają na północ. Gdy zegar wybija dwanaście uderzeń, wszyscy starają się zjeść 12 winogron – jedno z każdym dźwiękiem zegara. To rytuał, który ma przynieść szczęście w nadchodzącym roku.
Po zakończeniu tego tradycyjnego zwyczaju zaczyna się prawdziwa zabawa. Szampan leje się strumieniami, a ludzie wznoszą toasty w gronie rodziny, przyjaciół, a często także z nieznajomymi. Plac rozbrzmiewa śmiechem, życzeniami i muzyką. Zabawa trwa do białego rana, a uliczne imprezy, tańce, fajerwerki i spontaniczna radość tworzą niezapomniane wspomnienia.
Jeśli planujesz wziąć udział w tym wydarzeniu, warto przyjść kilka godzin wcześniej, aby zająć dobre miejsce. Pamiętaj też, że transport publiczny w tym czasie może działać z opóźnieniami, a taksówki najlepiej zamawiać telefonicznie.
Madryt to zaledwie jeden z przykładów. W całej Hiszpanii, od Barcelony po Sewillę, odbywają się podobne uroczystości. Każde miasto oferuje coś wyjątkowego: w Barcelonie nadmorskie fajerwerki, w Sewilli ciepły andaluzyjski klimat, a w Walencji i Máladze – lokalny charakter i świąteczną atmosferę. Bez względu na to, gdzie się znajdziesz, tradycyjne 12 winogron łączy mieszkańców i turystów w tej wyjątkowej chwili.
Dla osób, które wolą bardziej kameralne obchody, Hiszpania oferuje wiele alternatyw. W barach, pubach, dyskotekach czy restauracjach organizowane są tematyczne imprezy sylwestrowe. Warto wcześniej zarezerwować miejsce, ponieważ zainteresowanie jest ogromne. Po zakończeniu głównych obchodów wiele osób kieruje się na churros z gorącą czekoladą – to idealny sposób na regenerację po intensywnej nocy pełnej wrażeń.
Madryt: Puerta del Sol krok po kroku
Puerta del Sol to hiszpański odpowiednik nowojorskiego Times Square w noc sylwestrową – jeśli chcesz być w samym centrum wydarzeń, to tutaj. Plac jest ogólnodostępny i bezpłatny, ale wpuszcza się na niego tylko do wyczerpania miejsc (aforo), dlatego 31 grudnia trzeba przyjść z kilkugodzinnym wyprzedzeniem. Służby wytyczają wejścia od strony Calle Mayor, Calle del Arenal, Calle de Alcalá i Carrera de San Jerónimo, a na plac nie wniesiesz alkoholu ani szklanych butelek.
Rytm nadaje zegar na wieży Casa de Correos. Najpierw opada kula i rozbrzmiewają cuartos (cztery sygnały odmierzające kwadranse), a potem dwanaście właściwych uderzeń – campanadas – w odstępie około trzech sekund. Z każdym uderzeniem zjadasz jedno winogrono. Zegar jest zsynchronizowany z obserwatorium astronomicznym, więc to oficjalny wzorzec północy dla całego kraju.
Jeśli chcesz przeżyć ten moment bez ścisku z 31 grudnia, przyjedź dzień wcześniej: 30 grudnia odbywają się preuvas, czyli próba generalna campanadas. To ten sam plac, ten sam zegar i te same winogrona, tylko luźniej i z mniejszym tłumem. Po pomysły na resztę pobytu sięgnij do przewodnika co zobaczyć w Madrycie.
Barcelona: Plaça d’Espanya i Magiczna Fontanna
Barcelona stawia na widowisko. Główne obchody odbywają się u stóp wzgórza Montjuïc, na Avinguda de la Reina Maria Cristina przy Plaça d’Espanya, gdzie wokół Magicznej Fontanny (Font Màgica) co roku przygotowywany jest pokaz łączący światło, muzykę, drony i fajerwerki. Widowisko zwykle zaczyna się przed północą i trwa do mniej więcej wpół do pierwszej, a zgromadzeni odliczają dwanaście uderzeń i zajadają winogrona tak samo jak w Madrycie.
Kto woli bawić się do rana, ma w czym wybierać: Poble Espanyol organizuje jedną z największych imprez sylwestrowych w mieście, a kluby pokroju Razzmatazz czy nadmorskiej Pachy przy Port Olímpic grają do świtu. Planując pobyt, oprzyj się na przewodniku co zobaczyć w Barcelonie.
Wybrzeże i pozostałe miasta
Sylwester to w Hiszpanii święto ogólnokrajowe, więc swój plac i swoje campanadas ma niemal każde miasto – w Walencji i Sewilli ludzie zbierają się na głównych placach, podobnie jak w Bilbao czy Maladze. Wzdłuż Costa del Sol i innych kurortów królują z kolei kolacje galowe oraz imprezy w hotelach – to wygodna opcja, jeśli wolisz łagodniejszy klimat i zabawę bez wielkiego tłumu pod gołym niebem. Gdziekolwiek się znajdziesz, o północy i tak sięgniesz po dwanaście winogron.
Kolacja noworoczna (cena de Nochevieja) i cotillón
Hiszpański sylwester zaczyna się przy stole. Cena de Nochevieja to uroczysta kolacja w gronie rodziny lub przyjaciół – pojawiają się na niej owoce morza, jamón i pieczone mięsa, a do tego cava oraz świąteczne słodycze: turrón i polvorones. Tuż przed północą każdy szykuje dwanaście winogron, a po campanadas wznosi się toast lampką cavy.
Potem zaczyna się cotillón – tak Hiszpanie nazywają sylwestrową zabawę, często z torebką gadżetów (czapeczki, serpentyny, confetti), organizowaną w domach, hotelach i klubach do białego rana. Klasyczne zakończenie nocy to chocolate con churros, czyli gorąca czekolada z churros nad ranem – idealna po wielu godzinach tańca. Na kolację w restauracji lub imprezę w lokalu rezerwuj miejsce z dużym wyprzedzeniem, bo terminy sylwestrowe wyprzedają się błyskawicznie.
Co jest otwarte 1 stycznia i gdzie spać
1 stycznia (Año Nuevo) to w Hiszpanii dzień ustawowo wolny, więc większość sklepów, atrakcji i część restauracji jest zamknięta, a komunikacja kursuje w rozkładzie świątecznym – rano po sylwestrowej nocy wyjątkowo rzadko. To dobry moment na spokojny spacer, późne śniadanie i odespanie zabawy; pełne zwiedzanie zaplanuj od 2 stycznia. Pamiętaj też, że hiszpańskie święta trwają aż do Trzech Króli (Reyes Magos) 6 stycznia z barwnymi paradami – jeśli zostajesz dłużej, to kolejna atrakcja.
Noc sylwestrowa to jeden z najdroższych terminów hotelowych w roku, a pokoje blisko Puerta del Sol w Madrycie czy Plaça d’Espanya w Barcelonie znikają najszybciej – rezerwuj z wyprzedzeniem. O tym, jakiej aury się spodziewać i co spakować na przełom roku, piszemy w przewodniku pogoda w Hiszpanii miesiąc po miesiącu.
Inne hiszpańskie zwyczaje noworoczne
Tradycja jedzenia dwunastu winogron to najbardziej rozpoznawalny sylwestrowy zwyczaj w Hiszpanii, ale nie jest jedynym rytuałem, który towarzyszy powitaniu Nowego Roku. Hiszpanie mają w zanadrzu kilka innych obyczajów, które mają przynosić szczęście, miłość i dobrobyt. Oto kilka z nich, które dopełniają tę wyjątkową noc.
Czerwona bielizna na szczęście w miłości
W Hiszpanii w noc sylwestrową noszenie czerwonej bielizny ma zapewnić szczęście w miłości, wzmocnić romantyczne relacje i przyciągnąć namiętność[10]. Zwyczaj ten, prawdopodobnie zapożyczony z Włoch, symbolizuje nadzieję na pomyślność w życiu uczuciowym.
"Ta tradycja jest związana z miłością, namiętnością i szczęściem. Wierzy się, że noszenie czerwonej bielizny podczas witania Nowego Roku pomoże przyciągnąć miłość i wzmocnić relacje romantyczne w nadchodzącym roku." – Euroace[10]
Aby tradycja spełniła swoje zadanie, czerwona bielizna powinna być prezentem od bliskiej osoby i założona po raz pierwszy właśnie w sylwestrową noc. Co ciekawe, podobny zwyczaj istnieje także w innych krajach, takich jak Włochy czy państwa Ameryki Łacińskiej. W niektórych regionach popularne są inne kolory – żółta bielizna ma zapewniać szczęście i sukces, a zielona przynosić powodzenie finansowe.
Toast z cava
Po zjedzeniu dwunastu winogron, kolejnym ważnym momentem jest tradycyjny toast. Hiszpanie wznoszą go kieliszkiem cava – musującego wina, które jest lokalnym odpowiednikiem szampana. To chwila, w której wszyscy życzą sobie zdrowia, szczęścia i pomyślności na nadchodzący rok. Cava, produkowana głównie w Katalonii, stała się symbolem radości i noworocznych celebracji.
Złote przedmioty dla dobrobytu
W niektórych hiszpańskich domach praktykuje się zwyczaj wrzucania małego złotego przedmiotu, takiego jak pierścionek czy obrączka, do kieliszka z cava podczas toastu. Wypicie wina z takim dodatkiem ma symbolicznie przyciągnąć bogactwo i dobrobyt w Nowym Roku. Należy jednak uważać, by przypadkowo nie połknąć złotego akcentu!
Po północy wiele osób wychodzi na ulice, by kontynuować świętowanie aż do białego rana. Te rytuały, razem z jedzeniem winogron, tworzą pełny obraz hiszpańskiego Sylwestra – czasu radości, refleksji i wspólnego celebrowania życia z najbliższymi.
Podsumowanie
Tradycja jedzenia dwunastu winogron o północy to coś więcej niż tylko ciekawy zwyczaj – to esencja hiszpańskiego Sylwestra, pełna nadziei, radości i wiary w lepsze jutro. Każde winogrono symbolizuje jeden miesiąc nadchodzącego roku, a ich zjedzenie w rytm dwunastu uderzeń zegara to moment, który budzi emocje i wywołuje uśmiech.
To, co sprawia, że ten zwyczaj jest tak wyjątkowy, to jego uniwersalność i wspólnotowość. Niezależnie od tego, czy spędzasz ten wieczór na tętniącej życiem Puerta del Sol w Madrycie, w kameralnym gronie w małej andaluzyjskiej wiosce, czy na plaży w Barcelonie – w tej samej chwili wszyscy Hiszpanie celebrują ten sam rytuał. To piękne poczucie jedności, które łączy ludzi w różnych zakątkach kraju i płynnie wprowadza w dalsze noworoczne świętowanie.
Jeśli planujesz spędzić Sylwestra w Hiszpanii, koniecznie spróbuj wziąć udział w tej tradycji. Wystarczy, że przygotujesz 12 winogron, znajdziesz miejsce z widokiem na zegar i pozwolisz sobie poczuć magię hiszpańskiego Sylwestra. Nawet jeśli nie uda ci się zjeść wszystkich winogron w idealnym tempie, nie zmienia to znaczenia tego rytuału – poczujesz prawdziwego ducha hiszpańskiej kultury i zrozumiesz, dlaczego ten moment jest tak ceniony.
Tradycja 12 winogron to nie tylko sposób na powitanie Nowego Roku, ale też most, który łączy wszystkich uczestników tej wyjątkowej nocy. Włączając się w ten rytuał, doświadczysz radości, wspólnoty i optymizmu, które są jego nieodłączną częścią. A jeśli chcesz zgłębić więcej hiszpańskich zwyczajów i znaleźć inspiracje do podróży, odwiedź stronę Sekrety Hiszpanii, gdzie czekają na ciebie praktyczne przewodniki i ciekawe historie o hiszpańskiej kulturze.
¡Feliz Año Nuevo! Niech każde winogrono przyniesie ci szczęście i pomyślność w nadchodzącym roku. 🎉
Pytania i odpowiedzi
Jak można spędzić Sylwestra w Hiszpanii, jeśli nie chcę brać udziału w tradycji jedzenia 12 winogron?
Jeśli nie masz ochoty na tradycyjne jedzenie 12 winogron o północy, Hiszpania oferuje mnóstwo innych sposobów na świętowanie Sylwestra. Jednym z najpopularniejszych miejsc jest plac Puerta del Sol w Madrycie, gdzie tłumy gromadzą się, aby wspólnie odliczać ostatnie sekundy roku. Towarzyszą temu muzyka, konfetti i wznoszenie toastów, tworząc wyjątkową atmosferę.
Jeśli wolisz bardziej kameralne lub imprezowe klimaty, bary, kluby i dyskoteki w całym kraju organizują zabawy, które trwają aż do świtu. Alternatywnie, wiele hoteli i restauracji przygotowuje eleganckie kolacje sylwestrowe, często połączone z tańcami i występami. Warto jednak pamiętać o wcześniejszej rezerwacji, ponieważ zainteresowanie jest ogromne. Bez względu na to, którą opcję wybierzesz, Sylwester w Hiszpanii to gwarancja wspaniałej zabawy i niezapomnianych wspomnień!
Czy są jakieś zasady lub wskazówki, które warto znać przed jedzeniem 12 winogron w Sylwestra?
Przed rozpoczęciem tej hiszpańskiej tradycji warto wcześniej przygotować winogrona, aby łatwiej było je szybko zjeść o północy. Usuń skórkę i pestki, jeśli winogrona je mają – dzięki temu unikniesz niespodzianek i będziesz mógł w pełni skupić się na wyjątkowej chwili. Każde z 12 winogron symbolizuje jedno życzenie na nadchodzący rok, więc postaraj się zjeść je w rytm uderzeń zegara!
Jakie inne tradycje noworoczne są popularne w Hiszpanii oprócz jedzenia 12 winogron?
W Hiszpanii Sylwester to czas pełen wyjątkowych tradycji, które mają przynieść pomyślność w nadchodzącym roku. O północy jedzenie 12 winogron to obowiązkowy rytuał, ale to nie jedyny sposób na przyciągnięcie szczęścia. Hiszpanie mają jeszcze kilka ciekawych zwyczajów:
- Czerwona bielizna – noszenie jej w tę wyjątkową noc ma przynosić szczęście w miłości, zwłaszcza jeśli została podarowana jako prezent.
- Spacer z pustą walizką – jeśli marzysz o podróżach w nadchodzącym roku, wystarczy krótki spacer z pustą walizką, by symbolicznie zaprosić przygody do swojego życia.
- Złoty przedmiot w kieliszku – wrzucenie złotej biżuterii lub monety do kieliszka podczas toastu ma zapewnić bogactwo i dobrobyt.
Te tradycje są nie tylko barwne, ale i łatwe do wprowadzenia – możesz je wypróbować, niezależnie od tego, gdzie spędzasz Nowy Rok!
Gdzie spędzić sylwestra w Hiszpanii?
Najsłynniejsze miejsce to plac Puerta del Sol w Madrycie, gdzie tysiące ludzi odlicza campanadas i zjada dwanaście winogron o północy. W Barcelonie obchody koncentrują się wokół Magicznej Fontanny przy Plaça d’Espanya (pokaz świateł, dronów i fajerwerków), a w Walencji, Sewilli czy na wybrzeżu Costa del Sol świętuje się na głównych placach oraz na galowych kolacjach w hotelach. Wybór zależy od tego, czy wolisz wielki tłum pod gołym niebem, czy kameralną zabawę.
Jak wygląda sylwester na Puerta del Sol w Madrycie?
Plac jest bezpłatny, ale wpuszcza się na niego do wyczerpania miejsc, więc trzeba przyjść kilka godzin wcześniej (wejścia m.in. od Calle Mayor, Arenal i Alcalá; bez alkoholu i szklanych butelek). O północy zegar na Casa de Correos wybija dwanaście uderzeń (campanadas) w odstępie około trzech sekund, a z każdym z nich zjada się jedno winogrono. Dzień wcześniej, 30 grudnia, odbywa się próba generalna zwana preuvas.
Co jest otwarte 1 stycznia w Hiszpanii?
1 stycznia (Año Nuevo) to dzień ustawowo wolny, więc większość sklepów, atrakcji i część restauracji jest zamknięta, a komunikacja kursuje rzadziej. Otwarte bywają kawiarnie i lokale nastawione na turystów. Pełne zwiedzanie najlepiej zaplanować od 2 stycznia, a warto wiedzieć, że świąteczny sezon trwa aż do Trzech Króli 6 stycznia.